Coronasterfte slechts 4% van totale sterfte

Covid-19 sterfte versus andere doodsoorzaken

Figuur 1. Stapeldiagram van doodsoorzaken en sterfte in 2019 plus de Covid-19 sterfte (rode balk) van 2020 voor drie leeftijdsklassen: 0-65 jaar (boven), 65-80 jaar (midden) en 80+ (onder). Sterfte met als (mede-)oorzaak Covid-19 maakt maar een kleine fractie (totaal 4%) uit van alle doodsoorzaken. (bron)

Dat mensen bang zijn dat ze het SARS-CoV-2 virus aan opa en oma kunnen doorgeven is begrijpelijk. Degenen die het virus hebben opgelopen hebben er in veruit de meeste gevallen (95-98%) geen of weinig last van en zijn na 8-10 dagen niet meer infectieus voor anderen. Voor ouderen (70-plus) met een verzwakt immuunsysteem of een onderliggende ziekte kan het virus echter in 5-10% van de gevallen fataal zijn (bron).

tunnelvisie

Maar de focus op Covid-19 kan tunnelvisie veroorzaken zoals uit figuur 1 blijkt: onze opa’s en oma’s hebben een veel grotere kans te overlijden aan bijvoorbeeld kanker en hart- en vaatziekten. Veel jaarlijkse sterftegevallen zijn het gevolg van een ongezonde leefwijze. Maar dat accepteren we omdat we daaraan gewend zijn.

In plaats van de oversterfte als gevolg van Covid-19 te bepalen zouden we ook de oversterfte door een ongezonde leefwijze kunnen bepalen. Ongezond gedrag, zoals roken, alcoholgebruik, te weinig bewegen en ongezonde voeding, was in 2015 verantwoordelijk voor ruim 35 duizend doden (bron). Daarbij valt de door Covid-19 veroorzaakte oversterfte (8000 doden, zie bericht 1) in het niet.

Maar SARS-CoV-2 kunnen we aan anderen doorgeven en dat kan in korte tijd veel slachtoffers veroorzaken, dat maakt wel een verschil. Daar zag het er bij aanvang van de 1e golf ook naar uit. Maar de ondersterfte die daarna optrad geeft aan dat de kwetsbare ouderen die het vorige zeer milde griepseizoen nog overleefden massaal wat eerder zijn gestorven (oogsteffect), vandaar de piek. De behandeling was in die eerste weken ook nog niet optimaal waardoor er meer mensen stierven.

Sterfte in 2e golf niet exceptioneel

Het verloop tijdens de 2e golf is heel anders en komt overeen met het verloop van een normale griepgolf:

Figuur 2. Boven: over- en ondersterfte in 2020-2021 (t/m week 8). Onder: verloop van de sterfte (per 100.000 personen) tijdens de griepgolf in 2016-2017 en tijdens de 2e golf Covid-19 tot dusverre.

Vanaf week 40 in 2020 is het verloop van Covid-19 sterfte niet alarmerend in vergelijking met een ander heftig griepseizoen zoals 2016-2017. De ervaring met de 2e golf heeft ons dus geleerd dat het met de dreiging van een exponentiele sterftetoename wel meevalt.

wie zijn de Covid-19 slachtoffers?

Het SARS-CoV-2 virus heeft een aantal voor coronavirussen unieke eigenschappen waardoor het voornamelijk voor ouderen met chronische gezondheidsproblemen levensbedreigend kan zijn. Die gezondheidsproblemen zijn vooral het gevolg van de Westerse voedings- en leefwijze die overgewicht, hoge bloeddruk, suikerziekte en vitamine D tekort veroorzaken. Daardoor werkt hun immuunsysteem niet optimaal en worden ontstekingsreacties geactiveerd waarbij een receptoreiwit op het celmembraan (TLR4) is betrokken. Activering van TLR4 leidt o.a. tot cytokineproductie. Cytokinen zijn eiwitten die de afweer tegen infecties remmen of stimuleren. Bij mensen met chronische gezondheidsproblemen zijn remmende mechanismen werkzaam die overactivering van TLR4 tegengaan zodat het slechts blijft bij een lichte ontstekingsreactie.

Waar het nu om gaat is dat de buitenkant van het SARS-CoV-2 virus is bezet met knop- of spike-achtige uitsteeksels (spike-eiwitten) die zich hechten zich aan het TLR4 en zo de ontstekingsreacties activeren (Bron). Dat kan leiden tot een zogenaamde cytokinestorm. Die cytokinestorm kan fataal zijn. Er is ook een andere plek op het spike-eiwit: de furine splitsingsplaats. Dat eiwit leidt tot een hogere infectiegraad omdat dit het binnendringen van het virus in de cel vergemakkelijkt.

Het SARS-CoV-2 virus heeft dus unieke eigenschappen die gebruik maken van de bestaande signaalroute die al actief is bij mensen met chronische ziekten en die het immuunsysteem beïnvloeden. Daarom zijn de meeste Covid-19 slachtoffers te vinden onder ouderen in de westerse landen, met name de USA, en veel minder in Aziatische landen, zoals Japan. Dat hangt ondermeer samen met ongezonde voedingsgewoonten en frequente obesitas in de westerse wereld.

De vraag is daarbij hoe het SARS-CoV-2 virus deze unieke eigenschappen heeft verkregen want spontane evolutie van die eigenschappen lijkt vooralsnog niet waarschijnlijk (bron).

effect van coronamaatregelen

De maatregelen (mondkapjes, 1.5 meter afstand, lockdown, avondklok, thuiswerken en het overal opdringerige “blijf thuis” bord) zijn uiteraard niet bevorderlijk voor een gezonde leefwijze en optimaal werkend immuunsysteem. Om gezond te blijven moeten we juist naar buiten, veel bewegen, gezond eten, afvallen als we te dik zijn en fysieke contacten leggen en ontspannen in het bijzijn van anderen. Vitamine D wordt aangemaakt door zonlicht op de huid en mensen met een donkere huid maken relatief minder vitamine D aan en moeten dus niet binnen blijven. Stress als gevolg van virusangst, eenzaamheid en dreigend baan- en inkomensverlies eist ook zijn tol.

Het is dus bevreemdend dat de maatregelen die de overheid neemt juist in potentie tot verzwakking van het immuunsysteem leiden waardoor er ook meer mensen ziek worden na infectie met het SARS-CoV-2 virus. Als een ongezonde leefwijze al veel meer doden tot gevolg heeft dan het SARS-CoV-2 virus zelf, en we het risico lopen van nog meer doden op termijn als gevolg van het gedwongen thuisblijven en de stress, lijken de verhoudingen zoek.

Men kan dus vraagtekens zetten bij de maatregelen die bedoeld zouden zijn om IC-overbelasting en Covid-19 sterfte tegen te gaan. Het SARS-CoV-2 virus is een “vlieger” (bron) en verspreidt zich vooral via microdruppeltjes (aërosolen) in de uitgeademde waterdamp (bron). Het virus verspreidt zich daarom makkelijk in slecht geventileerde gebouwen, zoals in verpleeg- en verzorgingstehuizen. Vandaar dat Maurice de Hond en medisch specialisten al lange tijd pleiten voor goede ventilatie om grootschalige besmetting te voorkomen (bron). In de buitenlucht is de kans om geïnfecteerd te worden nihil.

Er is weinig hard bewijs dat de maatregelen, zoals mondkapjes en lockdown, een significant effect (met voldoende effectgrootte) hebben op virusverspreiding (WHO-rapport pg 19-24, ademvrij, science, Deense studie, Malcolm Kendrick, Ivor Cummins, Maurice de Hond). Het dragen van mondkapjes heeft wel een belangrijk psychologisch effect op anderen: het signaleert de omgeving dat er iets zeer bedreigends in de lucht zit. Dat is mogelijk ook het politieke doel: de angst erin houden (zodat men de maatregelen accepteert).

Van de RNA-vaccinaties die sinds februari goed op gang zijn gekomen mag tijdelijk wel enig effect worden verwacht maar gezien de snelle evolutie van talrijke virusmutanten beschermen deze vaccins vooral tegen virussen “uit het verleden” (bron). Het RNA-vaccin bevat een stukje genetische code dat de cel aanzet tot het aanmaken van het spike eiwit van het SARS-CoV-2 virus. Ons immuunsysteem maakt als reactie op dat aangemaakte lichaamsvreemde eiwit dan antilichamen en T-geheugencellen aan, zodat een eventueel binnendringend virus met dit type spike-eiwit op de buitenkant wordt herkend en aangevallen. Maar niet tegen virussen met een veranderd type spike-eiwit! Het aantal virusmutanten met andere types spike-eiwit is inmiddels enorm toegenomen. Daar kun je niet tegenop blijven vaccineren.

we sterven alleen nog maar aan Covid-19?

Ik ga verder niet in op de effecten van vaccins en maatregelen gezien het beeld dat in figuur 1 en 2 is gepresenteerd: Covid-19 gerelateerde sterfte is niet exceptioneel. Het aandeel van Covid-19 gerelateerde sterfte in de totale sterfte van 70-plussers is in 2020 maar 5%. En zoals figuur 2 toont is de Covid-19 sterfte in de 2e golf niet alarmerend in vergelijking met de jaarlijkse griep.

Maar bovenal bestaat het risico van inzoomen op de effecten van de Covid-19 maatregelen, en op de sterfte-, hospitalisatie- en infectiecijfers, dat het de publieke beeldvorming bevestigt dat we hier te maken hebben met iets buitengewoon bedreigends waarvoor alles opzij gezet moet worden. Dat is het risico van het steeds presenteren van de Covid-19 cijfers: het blijft voor de massa de indruk wekken alsof we alleen nog maar aan Covid-19 kunnen sterven.

De discussie of lockdowns, muilkorfjes en avondklokken een beetje “helpen” of niet zet ons op het verkeerde been. “Helpen” tegen doodgaan aan de doodsoorzaken in figuur 1 doen ze zeker niet. De griepvirussen van 2017 en 2018 veroorzaakten vergelijkbare sterfte onder ouderen maar toen gingen we gewoon bij opa en oma op bezoek.

Nu we dat niet meer doen uit angst hen te besmetten realiseren we ons niet dat dit bij hen tot eenzaamheid kan leiden, nog afgezien van de vraag of die isolatie tot vermindering van de besmettingskans leidt (bijvoorbeeld via gebrekkige ventilatie). Eenzaamheid veroorzaakt gezondheidsrisico’s want kan, net als stress, een negatieve invloed hebben op het immuunsysteem waardoor men vatbaarder wordt voor infecties. Ook kan eenzaamheid leiden tot depressie en een verhoogd risico op hartziekten en de ziekte van Alzheimer en dementie. Dementie is doodsoorzaak nummer 1 bij vrouwen (bron) en dat kan van Covid-19 niet gezegd worden. Ook kan eenzaamheid leiden tot ongezond gedrag en gebruik van verslavende middelen (bron).

De hamvraag is dus waarom het SARS-CoV-2 virus voor veel politieke leiders een sterstatus heeft verkregen. Daarover meer in een volgend bericht.

Door Jan Ruis

Dr. Jan is gepensioneerd bioloog