Aandacht voor Covid-19 irrationeel?

al 4 weken ondersterfte maar maatregelen continueren:

Figuur 1. Het aantal overledenen (alle doodsoorzaken) versus het verwachte aantal overledenen. Sinds week 8 van 2021 is er sprake van ondersterfte. Bij de berekening van het verwachte aantal overledenen is gecorrigeerd voor de vergrijzing (bron). NB: het CBS past kennelijk geen correctie toe voor de veranderde leeftijdsopbouw (bron) waardoor het verwacht aantal overledenen volgens hen lager is (bron).

ongezonde leefstijl veroorzaakt 5x meer doden:

Door de media- en politieke aandacht voor corona verliezen we uit het oog dat we een veel grotere kans hebben te sterven aan, bijvoorbeeld, een ongezonde leefstijl (ongezonde voeding, roken, weinig beweging, alcohol) dan aan Covid-19 (bron):

Figuur 2. Rood: oversterfte en ondersterfte sinds week 1 van 2020 t/m week 11 van 2021. Waarden boven nul zijn oversterfte en beneden nul ondersterfte. Paars: de geprojecteerde sterfte als gevolg van een ongezonde leefstijl. De totale oversterfte minus ondersterfte sinds week 1 van 2020 (8500 personen) is ~5x minder dan de sterfte als gevolg van een ongezonde leefstijl.

Kennelijk zijn we behept met een slecht gevoel voor kwantitatieve verhoudingen. Paul Ehrlich wees daar in 2000 al op (bron): onze hersenen focussen op plotselinge bedreigingen en reageren minder alert op signalen waaraan we gewend zijn. Doden als gevolg van verkeersongevallen en een ongezonde leefstijl vinden we daarom veel minder bedreigend dan corona, ondanks het feit dat corona vele malen minder doden tot gevolg heeft.

De sterfte in de “2e golf” in figuur 2 laat zien dat er geen sprake is van een exponentiele toename maar een normaal patroon dat we ook zien tijdens een griep. Dat de lockdown de curve enigszins heeft afgevlakt is moeilijk te bewijzen maar studies in andere landen met of zonder een lockdown wijzen daar niet op (bron). De vaccinaties die in januari 2021 zijn gestart leveren naar verwachting een bijdrage aan de sterfteafname, hoewel de eerste prik nog geen volledige bescherming biedt en de tweede prik pas 3 maanden later wordt gegeven. Bovendien geeft vaccinatie geen bescherming tegen nieuwe virusvarianten en blijven gevaccineerden besmettelijk voor anderen (bron).

Covid-19 sterfte vergelijkbaar met die van een zware griep

De oversterfte als gevolg van Covid-19 is vergelijkbaar met de oversterfte als gevolg van een zware griep, zoals die van 2018:

Figuur 3. Aantal overledenen (per 100.000 personen) in 2019-2020 versus het aantal overledenen in griepseizoen 2017-2018. De sterfte in 2017-2018 is gecorrigeerd voor de sindsdien veranderde leeftijdsopbouw (bron). Het verschil in sterfte tussen 2017-2018 en 2019-2020 is nihil. De pieksterfte in week 11-20 (2020) is voornamelijk het gevolg van Covid-19 en de sterfte in week 51 (2017)-15 (2018) is voornamelijk het gevolg van de heersende griep. (NB: het CBS publiceert een afwijkend plaatje waarin kennelijk niet voor de veranderde leeftijdsopbouw is gecorrigeerd).

Veel mensen dragen mondkapjes (zelfs buiten), houden zich aan de 1.5m afstand en de avondklok, blijven thuis met het gezin, gehoorzamen het verzoek van de school om hun kinderen thuis te houden. We vragen ons niet af of deze maatregelen zinvol en effectief zijn en we hebben weinig oog voor de nevenschade. Het meest gehoorde argument is dat men de regeringsmaatregelen gehoorzaamt om oma niet te besmetten.

Ook dit argument is irrationeel: in 2017-2018 stierven er naar verhouding evenveel bejaarden aan de griep (maar aan griepdoden zijn we gewend). De kans dat oma aan corona sterft is minimaal vergeleken met andere doodsoorzaken als hart- en vaatziekten door een ongezonde leefstijl (bron) of psychische stoornissen als gevolg van dementie:

Coronasterfte onder bejaarden 3% van totale sterfte

Figuur 4. Doodsoorzaken onder 80-plussers.

Zijn andere doodoorzaken minder belangrijk?

Waarom vindt de regering Covid-19 erger dan andere ziekten die leiden tot voortijdige dood? Waarom gaan zovelen mee met het focussen op Covid-19 en zijn we bereid ons normale leven daarvoor op te offeren?

Gezond eten en voldoende bewegen hebben bewezen positief effect op het voorkomen van voortijdige sterfte, maar voor de effectiviteit van de Covid-19 maatregelen ontbreekt hard bewijs, sterker, de vraag is of de nevenschade inmiddels niet te groot wordt door de potentieel negatieve effecten ervan op het immuunsysteem, nog afgezien van de misère van de gedwongen opsluiting, de ellende voor het midden- en kleinbedrijf en de enorme schuldenlast die op de volgende generaties wordt overgedragen.

Is het feit dat we ons focussen op Covid-19 het gevolg van de werking van onze biologische hersenen (Paul Ehrlich) of is hier meer aan de hand? Daarover meer in een volgend artikel.

Door Jan Ruis

Dr. Jan is gepensioneerd bioloog